Akshaya Tritiya :राम राम मंडळी!
वैशाखाचं रणरणतं ऊन पडलंय, घामाच्या धारांनी अंगाची लाहीलाही होतीय, पण अंतरात मात्र एक वेगळीच उर्मी उसळतीये. का? कारण आपला लाडका सण अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) उंबरठ्यावर उभा आहे! आमच्या गावकुसाबाहेर, राना-वनात याला प्रेमाने ‘आखाजी’ म्हणतात. आखाजी म्हणजे नुसता सण नाही, तर तो आपल्या मातीचा सुवास आहे, आपल्या र्वजांचा आशीर्वाद आहे आणि येणाऱ्या नव्या हंगामाची सोनेरी पहाट आहे.
आजच्या या विशेष लेखात आपण या सणाचं केवळ वरवरचं विवेचन करणार नाही, तर आखाजीच्या अंतरंगात दडलेली ती ओढ, शेतकऱ्याच्या डोळ्यांतील ते स्वप्न आणि पिढ्यानपिढ्या चालत आलेल्या या परंपरेचा अक्षय (Akshaya Tritiya) ठेवा उलगडणार आहोत. आखाजी म्हणजे आपल्या रक्ताचं नातं असलेल्या मातीशी पुन्हा एकदा घट्ट जोडलं जाण्याचा सोहळा! ज्या दिवशी आपल्या कष्टाचा घाम साक्षात लक्ष्मीच्या रूपाने उजळून निघतो, त्या मांगल्याच्या मुहूर्तावर आपण माणुसकीचा आणि श्रद्धेचा असा काही जागर करू की, हा लेख वाचताना तुम्हाला साक्षात आपल्या आठवणीतल्या मातीच्या ओल्या सुगंधाचा भास होईल! हा सण आपल्या जगण्याला एक नवी उभारी देतो, कारण यात आपल्या घरातील लक्ष्मीचा, गोधनाचा आणि पूर्वजांच्या आशीर्वादाचा अक्षय (Akshaya Tritiya) मेळ बसलेला असतो. चला तर मग, या साडेतीन मुहूर्तांच्या राजाचा महिमा जाणून घेऊया!
‘अक्षय’ शब्दाचा गूढ अर्थ: जे कधीच संपत नाही! (Akshaya Tritiya)
मंडळी, आधी या नावाचा अर्थ समजून घेऊया. संस्कृतमध्ये ‘अक्षय’ म्हणजे ज्याचा कधीच ‘क्षय’ म्हणजेच नाश होत नाही असं! सोप्या भाषेत सांगायचं तर, जे काळजाच्या कोपऱ्यात कायम टिकून राहतं, जे कधीच सरत नाही, ते म्हणजे अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya). आपल्या म्हाताऱ्या-कोताऱ्यांनी सांगून ठेवलंय की, या दिवशी जे काही चांगलं काम करू, जे काही दान-धर्म करू, किंवा जी काही कमाई करू, ती कधीच बुडत नाही. तिची ‘अक्षय’ वाढच होत राहते. हा दिवस म्हणजे मांगल्याचा महासागर आहे. या दिवशी लावलेली पुंजी सात पिढ्या सोबतीला राहते. म्हणूनच, आयुष्यात कितीही संकटं आली तरी या दिवशीची सकारात्मकता कधीच कमी होत नाही. हा ‘अक्षय’ ठेवा आपण जपायला हवा, कारण तो आपल्या संस्कृतीचा कणा आहे.
एकीकडे आपण अक्षय तृतीयेचा सण साजरा करत असताना, दुसरीकडे तंत्रज्ञानाच्या जगात एक मोठी क्रांती घडतेय. सध्या लाखो युजर्स ChatGPT चा वापर का थांबवत आहेत? QuitGPT movement काय आहे आणि जगभरातील लोक या निर्णयाकडे का वळत आहेत, यामागचं नेमकं सत्य जाणून घ्या.
👉 QuitGPT बद्दल सविस्तर माहिती वाचासाडेतीन मुहूर्तांचा रुबाब आणि अक्षय तृतीयेचा थाट
आपल्या हिंदू धर्मात साडेतीन मुहूर्तांना काय मान आहे, हे वेगळं सांगायला नको! गुढीपाडवा, दसरा आणि आपली ही अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) हे तीन पूर्ण मुहूर्त, तर दिवाळीचा पाडवा हा अर्धा मुहूर्त. आता पूर्ण मुहूर्त म्हणजे काय? तर या दिवशी एखादं नवीन काम सुरू करायचं असेल, तर कुठल्या भटजीकडे जायची गरज नाही की पंचांग उघडून डोळे फोडायची गरज नाही. डोळे झाकून कामाला लागायचं! तुम्हाला नवीन घर बांधायला घ्यायचंय? घराचा पाया खोदायचाय? एखाद्या नवीन व्यवसायाचं, जसं की शेतीपूरक उद्योग किंवा व्यापाराचा श्रीगणेशा करायचाय? की नवीन ट्रॅक्टर, गाडी घ्यायचीय? त्यासाठी या सणासारखा दुसरा चांगला दिवस नाही. या दिवशी मुहूर्त केला की यश तुमच्या पायाशी लोळण घेतं, असा आमचा पिढ्यानपिढ्यांचा दांडगा विश्वास आहे.
पौराणिक महात्म्य: का साजरी होते आखाजी?
हा सण काय काल-परवा सुरू झालेला नाही. यामागे आपल्या पुराणातल्या लय जुन्या आणि भारी कथा आहेत. विष्णूचा सहावा अवतार म्हणजे आपले भगवान परशुराम. हातात कुऱ्हाड घेऊन पृथ्वीवरील अन्यायाचा नायनाट करण्यासाठी त्यांचा जन्म याच दिवशी झाला होता. तसेच, स्वर्गातली पवित्र गंगा नदी याच दिवशी भगीरथ राजाच्या कडक तपश्चर्येवर खूश होऊन पृथ्वीवर अवतरली. या एकाच दिवशी अशा काही घटना घडल्यात की ज्यामुळे अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) चं महत्त्व आकाशाला भिडलंय. श्रीकृष्ण आणि सुदाम्याची ती अमर भेटही याच दिवशी झाली होती. सुदाम्याने प्रेमाने दिलेले ते चार मुठी पोहे कृष्णाने खाल्ले आणि त्याच्या दारिद्र्याचा नाश करून त्याला अक्षय संपत्ती दिली. म्हणूनच या दिवसाला भाग्याचा दिवस मानलं जातं.
बळीराजाचा ‘आखाजी’ आणि शेती संस्कृती
शहरातल्या लोकांसाठी हा दिवस फक्त सोन्याच्या दुकानाबाहेर रांगा लावण्याचा असेल, पण आमच्या ग्रामीण भागात आखाजीचा नादच खुळा असतो! गव्हाची सोंगणी आटोपली की वावरं उन्हात तावून सुलाखून निघतात. अशा वेळी पुढच्या हंगामाची, म्हणजेच मका, चारा किंवा बागायती पिकांची मशागत करण्याची लगबग सुरू होते. या नव्या हंगामाची सुरुवात आपण अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) च्या शुभ मुहूर्तावर करतो. या दिवशी सकाळी उठून शेतकरी आपल्या वावरात जातो, तिथे मातीची आणि नांगराची मनोभावे पूजा केली जाते. यालाच आपण ‘मुहूर्त करणं’ म्हणतो. इथून पुढे पावसाळ्याची आणि पेरणीची तयारी जोमाने सुरू होते. हा सण म्हणजे शेतकऱ्याच्या कष्टाला मिळालेली एक प्रकारची पावतीच असते, जी त्याला पुढच्या संघर्षासाठी बळ देते.
गोधनाची सेवा आणि कृतज्ञता
आखाजीला सगळ्यात जास्त लाड होतात ते आपल्या दावणीला बांधलेल्या मुक्या जनावरांचे. गोठ्यातल्या आपल्या दुभत्या गाई असोत, किंवा शेतात राबणारे इमानी बैल असोत, या सर्वांना मस्त नदीवर नेऊन अंघोळ घातली जाते. त्यांच्या शिंगांना छान शेंदरी रंग लावला जातो, गळ्यात नव्या घुंगरांच्या माळा घातल्या जातात. त्यांना गुळाची आणि पुरणाची पोळी भरवली जाते. कारण हे गोधनच आपली खरी लक्ष्मी आहे. जर हे गोधन सुखात राहिलं, तरच आपली प्रगती अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) च्या आशीर्वादाने टिकून राहील, हे आपला शेतकरी पक्कं ओळखून असतो. जनावरांच्या डोळ्यातली ती तृप्ती पाहून शेतकऱ्याचं मन भरून येतं. हा सण म्हणजे माणूस आणि प्राणी यांच्यातील त्या अतुट नात्याचा सोहळाच आहे.
पितृस्मरण आणि मातीची घागर
आखाजीला आपल्या घरातून जे म्हातारे-कोतारे देवाघरी गेलेत, त्या आपल्या पितरांचं स्मरण करण्याचा हा मोठा दिवस आहे. वैशाखाचा वणवा पेटलेला असतो, ऊन मी म्हणत असतं. अशा वेळी आपल्या पूर्वजांच्या आत्म्याला थंडावा मिळावा म्हणून दोन मातीचे माठ (घागरी) आणून, त्यात गार पाणी भरून त्याची पूजा केली जाते. त्यावर खरबूज किंवा आंबा ठेवला जातो. याला ‘घडा भरणे’ म्हणतात. पितरांचा आशीर्वाद घेतल्याशिवाय कुठलंही शुभ काम पूर्ण होत नाही, अशी आपली धारणा आहे. अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) च्या दिवशी केलेली ही पितृपूजा आपल्या घराण्याला सुख-समृद्धी मिळवून देते. पूर्वजांच्या स्मृतींना उजाळा देत असतानाच, आपण आपल्या मुळांशी जोडले जातो, हेच या सणाचं खरं वैशिष्ट्य आहे.
सोन्याची खरेदी: समृद्धीची सोनेरी पहाट
सध्याच्या काळात सण जवळ आला की सोन्याच्या दुकानांच्या जाहिरातींची झुंबड उडते. या दिवशी सोनं का घ्यायचं? कारण सोनं म्हणजे साक्षात लक्ष्मीचं रूप. या दिवशी घरात लक्ष्मी आली की ती कायम टिकून राहते आणि वाढत जाते, अशी लोकांची श्रद्धा आहे. पण भावांनो, सोनं घेणं गरजेचं आहे, पण त्यासाठी ऐपतीबाहेर जाऊन कर्ज काढायची गरज नाही. खिशात जेवढे पैसे असतील, तेवढ्यात छोटीशी सोन्याची तार किंवा अगदी चांदीचं नाणं घेतलं तरी अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) चं पूर्ण पुण्य मिळतं. देव भावनेचा भुकेला असतो, किलोभर सोन्याचा नाही! सोन्याच्या त्या लकाकीत आपल्या कष्टाचं तेज दिसावं, हीच खरी लक्ष्मीची कृपा असते. जे काही घ्याल ते आनंदाने घ्या, म्हणजे घरात सुख नांदेल.
आखाजीचा अस्सल बेत: आमरस आणि पुरणपोळी!
आखाजीचा स्वयंपाक म्हणजे सुग्रास अन्नाचा महाप्रसादच असतो. महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात या दिवशी घरोघरी पुरणपोळीचा खमंग वास दरवळत असतो. डाळ आणि गूळ यांचा तो गोड मेळ आणि त्यावर साजूक तुपाची धार! सोबत वैशाखातला राजा म्हणजे आमरस. हापूस असो वा गावरान पायरी, आमरसाशिवाय आखाजीची चव पूर्णच होऊ शकत नाही. कढी, भजी आणि कुरडया-पापड्यांची मेजवानी म्हणजे जिभेचे चोचले पुरवणारा प्रकार असतो. अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) चा हा बेत फक्त पोटासाठी नसून तो मनाला तृप्त करण्यासाठी असतो. एकत्र बसून जेवताना जो आनंद मिळतो, तो ‘अक्षय’ असतो. या गोडव्यातूनच नात्यांमधली कटुता संपते आणि प्रेमाचा पाझर फुटतो.
दानधर्माचे महत्त्व: तहानलेल्याला पाण्याचा घोट
या रणरणत्या उन्हात कुणा तहानलेल्याला पाणी पाजणं, यासारखं दुसरं मोठं पुण्य जगात नाही. सणाचं औचित्य साधून ठिकठिकाणी पाणपोई सुरू केल्या जातात. रस्त्याने जाणाऱ्या येणाऱ्यांसाठी पाण्याचे माठ ठेवले जातात. गरिबांना उन्हाचा त्रास होऊ नये म्हणून चपला, छत्री किंवा सुती कपड्यांचे दान करा. आपल्या गोठ्याबाहेर किंवा रस्त्यावरच्या गाई-गुरांना हिरवा चारा आणि पिण्याला पाणी ठेवा. तुम्ही या अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) ला जेवढं निस्वार्थ मनाने दुसऱ्याला द्याल, निसर्ग तुम्हाला त्याच्या दसपट परत करेल, हे मात्र नक्की! दान देणारा हात हा घेणाऱ्या हातापेक्षा नेहमीच मोठा असतो, आणि या दिवशी दिलेला दानधर्म अक्षय फळ देतो.
ज्योतिषशास्त्र, तिथी आणि ग्रहांची साथ: नशिबाचा ‘पावरफुल’ डोस!
मंडळी, अक्षय तृतीयेचा मुहूर्त म्हणजे निसर्गाचा आपल्याला मिळालेला एक मौल्यवान ‘बोनस’ आहे! यंदा २०२६ मध्ये ही आखाजी कधी आहे आणि तिचं गणित काय, हे नीट समजून घ्या.
- मराठी महिना आणि तिथी: हिंदू पंचांगानुसार, वैशाख शुद्ध तृतीया म्हणजेच आपली अक्षय तृतीया.
- २०२६ चा मुहूर्त: यंदा अक्षय तृतीया सोमवार, २० एप्रिल २०२६ रोजी येत आहे. विशेष म्हणजे सोमवार हा चंद्राचा वार आणि याच दिवशी ही पर्वणी आल्याने हा योग अधिकच ‘मंगलमय’ झाला आहे.
ग्रहमानाचा नादच खुळा: ज्योतिषशास्त्राच्या नजरेतून पाहिलं तर हा दिवस प्रचंड ‘पावरफुल’ असतो. याचं मुख्य कारण म्हणजे, वर्षातून हा एकच असा दिवस असतो ज्या दिवशी सृष्टीला प्रकाश देणारे दोन राजे— सूर्य आणि चंद्र —एकाच वेळी आपल्या ‘उच्च’ राशीत असतात.
- सूर्यदेव हे आपल्या पराक्रमाच्या मेष राशीत उच्चीचे असतात.
- चंद्रदेव हे मनाचे कारक असून ते वृषभ राशीत उच्चीचे असतात.
जेव्हा हे दोन्ही ग्रह अशा ताकदीच्या स्थितीत असतात, तेव्हा मानवी आयुष्यात प्रचंड सकारात्मकता येते. म्हणूनच या दिवशी आपण जे काही संकल्प करतो, ते पूर्ण होण्याची खात्री शंभर टक्के असते. ज्यांच्या पत्रिकेत काही ग्रहदोष असतील, त्यांनी या दिवशी साधी विष्णू-लक्ष्मीची पूजा केली किंवा दानधर्म केला तरी दोषांचे निवारण होऊन प्रगतीचा मार्ग मोकळा होतो. हा दिवस म्हणजे साक्षात नशिबाची कवाडं उघडणारा मुहूर्त आहे, याचा लाभ प्रत्येक ‘लोकमराठी’च्या वाचकाने घ्यायलाच हवा!
वास्तुशांती आणि नवीन वास्तूचा श्रीगणेशा
ज्यांचं स्वप्न स्वतःचं घर बांधायचं आहे, त्यांच्यासाठी हा दिवस म्हणजे वरदानच. जमिनीचा व्यवहार असो किंवा नवीन घराची वास्तुशांती, अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) सारखा दुसरा मुहूर्त नाही. या दिवशी घराचा पाया भरला की ते घर पिढ्यानपिढ्या सुखासमाधानाने नांदतं. घरामध्ये कलह होत नाहीत आणि घराची बरकत टिकून राहते. अनेक लोक या दिवशी घरासाठी लागणारे लाकूड किंवा इतर साहित्य खरेदी करतात. आपल्या वास्तूमध्ये लक्ष्मीचा कायमचा वास राहावा, असं वाटत असेल तर या मुहूर्ताचा नक्कीच विचार करा. घराची वीट अन् वीट आशीर्वादाने भरलेली असावी, हीच या दिवसाची महती आहे.
गुंतवणुकीचे बदलते प्रवाह
काळ बदलला तसं गुंतवणुकीचे मार्गही बदलले आहेत. आजचा तरुण वर्ग फक्त सोन्यावर अवलंबून न राहता शेअर्स, म्युच्युअल फंड किंवा डिजिटल गोल्डमध्ये गुंतवणूक करतोय. उद्देश तोच आहे – संपत्ती ‘अक्षय’ राहावी. अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) च्या दिवशी केलेली छोटीशी गुंतवणूक भविष्यात वटवृक्षासारखी वाढते. जुन्या परंपरेला आधुनिकतेची जोड देऊन आपण आपली आर्थिक स्थिती भक्कम करू शकतो. मात्र, गुंतवणूक करताना घाई न करता अभ्यासाने करावी. या दिवशी घेतलेला कोणताही आर्थिक निर्णय हा दीर्घकालीन फायदा देणारा ठरतो, असा अनेकांचा अनुभव आहे. आपल्या मुलाबाळांच्या भविष्यासाठी या दिवशी एक छोटीशी सुरुवात करायला हरकत नाही.
समारोप: संस्कृती जपूया, माणुसकी वाढवूया!
तर मंडळी, हा होता आमचा आखाजीचा आणि अक्षय तृतीयेचा सविस्तर आढावा. हा सण आपल्याला शिकवतो की जे आपण दुसऱ्याला देतो, तेच आपल्याकडे परत येतं. या दिवशी आपल्या मनातले वाईट विचार काढून टाकूया आणि चांगल्या विचारांची पेरणी करूया. अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) च्या शुभ मुहूर्तावर आपण सगळे एक नवा संकल्प करूया – स्वतःच्या कुटुंबासोबतच समाजासाठी काहीतरी चांगलं करण्याचा. शेतातला घाम कधीच वाया जात नसतो, तो उद्याचं सोनं बनून नक्कीच उगवतो.
लोकमराठीच्या सर्व वाचकांना आणि माझ्या तमाम शेतकरी बांधवांना आखाजीच्या आणि अक्षय तृतीया (Akshaya Tritiya) च्या एकदम मनापासून, भरभरून शुभेच्छा! तुमच्या घरात सुख-सम्रुद्धीचा अक्षय ठेवा नांदो, हीच ईश्वरचरणी प्रार्थना.
राम राम!
Blogger Pravin
नमस्कार माझं नाव प्रवीण आहे, आणि मी एक Blogger आणि डिजिटल मार्केटिंग क्षेत्राशी संबंधित काम करतो. मला IT क्षेत्रात ५ वर्षांचा अनुभव आहे. मी २०२३ पासून ब्लॉगिंग क्षेत्रात काम करायला सुरवात केली आहे. मी ट्रेंडिंग टॉपिक आणि फायनान्स संबंधी content write करतो तसेच मी Freelancer म्हणून देखील काम करतो.
यंदाच्या आखाजीचा अचूक मुहूर्त आणि तिथीबद्दलची शास्त्रोक्त माहिती हवी आहे का? दाते पंचांगानुसार आजचे संपूर्ण ग्रहमान एका क्लिकवर जाणून घ्या.
🔍 सविस्तर पंचांग पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा